Ένα βίντεο που περιγράφει την ιστορία και το παρόν της ένωσης αυτοδιαχειριζόμενων συνεταιρισμών Cecosesola της Βενεζουέλας.

Η Σεκοσεσόλα (Cecosesola - Central de Cooperativas de Servicios Sociales del Estado Lara), το Κέντρο των Συνεταιρισμών Κοινωνικών Υπηρεσιών του κρατιδίου της Λάρα στην Βενεζουέλα ξεκίνησε το 1967 και πέρασε από μια διαδικασία σχηματισμού που διήρκησε πάνω από 40 χρόνια. Είναι ένα δίκτυο 52 αυτονόμων και αυτοδιαχειριζόμενων συνεταιρισμών που επικεντρώνεται κυρίως στην παραγωγή τροφίμων, παρέχοντας επίσης ιατρικές και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες στα πάνω από 20.000 μέλη του και την κοινότητα.

Συνελεύσεις διαχείρισης, άμεση δημοκρατία, πλατιά συμμετοχή, αυτονομία είναι λίγες λέξεις που θα μπορούσαν να δώσουν ένα στίγμα για τον τρόπο λειτουργίας τους που είναι και το σημαντικότερο “προϊόν” που παράγουν. Ένα “σχολείο” συμμετοχής των εργαζομένων στην παραγωγική διαδικασία, ένας δρόμος προς τον κοινωνικό μετασχηματισμό.

Μετάφραση - Υποτιτλισμός: synallois.org

Η συλλογικότητα που διαχειρίζεται το καφενείο «Το Παγκάκι» συμπλήρωσε ήδη τέσσερα χρόνια ύπαρξης και δυόμιση χρόνια λειτουργίας του καφενείου. Η περίοδος αυτή έχει σημαδευτεί από την όξυνση της επίθεσης στη ζωή των από κάτω, την κατάλυση κάθε εργασιακού δικαιώματος, τη διάλυση της παιδείας και των υπηρεσιών υγείας και τον ραγδαία εξαπλούμενο εκφασισμό της κοινωνίας. Ταυτόχρονα όμως, αναδύονται ολοένα και περισσότερα εγχειρήματα που αμφισβητούν τη λογική και τις αξίες της καπιταλιστικής οργάνωσης της κοινωνίας. Εγχειρήματα που ανοίγουν δρόμους, όχι για την αποκατάσταση ενός κοινωνικού κράτους που καταρρέει, αλλά για τη δημιουργία, εδώ και τώρα, διαφορετικών δομών οργάνωσης της καθημερινής ζωής, οι οποίες εμπεριέχουν σπέρματα ενός άλλου κόσμου.

Η κολεκτίβα εργασίας «Το Παγκάκι» είναι ένα τέτοιο εγχείρημα. Οι άνθρωποι που συμμετέχουμε βρεθήκαμε μαζί, όχι για να δώσουμε απλώς μία λύση στον βιοπορισμό μας σε καιρούς κρίσης, αλλά επειδή μας εμπνέει αυτή η λογική: τις σχέσεις ισοτιμίας και αλληλεγγύης που οραματιζόμαστε για την κοινωνία που επιθυμούμε, να τις ανιχνεύσουμε και να τις αναπτύξουμε στο σήμερα.

Τι ακριβώς εννοούμε με αυτό; Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από την επιθυμία μας να καλύπτουμε τις ανάγκες μας και να ρυθμίζουμε οι ίδιοι όλα όσα αφορούν τη ζωή μας με σχέσεις ισοτιμίας, αλληλεγγύης, χωρίς καταπίεση και διακρίσεις.

Θεωρούμε την κολεκτίβα εργασίας που έχουμε δημιουργήσει μέρος των αγώνων για τον μετασχηματισμό αυτής εδώ της κοινωνίας σε μια κοινωνία στην οποία δεν θα εξουσιάζουν την ζωή μας οι νόμοι του κέρδους, οι επαγγελματίες πολιτικοί και οι ειδικοί της εξουσίας. Μια κοινωνία στην οποία τα διάφορα συλλογικά της όργανα –συνελεύσεις παραγωγικών μονάδων, γειτονιών κ.λπ.– είναι αυτά που θα αποφασίζουν όλα τα θέματα που αφορούν τη λειτουργία και την οργάνωσή της.

Με άλλα λόγια, εκείνο που μας εμπνέει ως όραμα και ως πρόταγμα είναι η αυτονομία. Πρόταγμα που προϋποθέτει ριζική αλλαγή, τόσο στον τρόπο λήψης αποφάσεων για τα κοινά, όσο και στην οργάνωση των παραγωγικών σχέσεων που θα υποστηρίζουν την υλοποίηση των αποφάσεων αυτών, μέσα από ένα ευρύ, αποκεντρωμένο δίκτυο αυτοοργανωμένων συλλογικοτήτων.

Μήπως όμως παραείναι μακρινό ή ουτοπικό αυτό το όραμα; Αν το δούμε υπό το πρίσμα των γραφειοκρατικών και συγκεντρωτικών μορφών οργάνωσης της σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας, είναι μακρινό. Είναι όμως κοντινό αν μπορέσουμε να το εντοπίσουμε σε μικρά εγχειρήματα, εδώ και αλλού, στα οποία ξεδιπλώνεται η δημιουργική ικανότητα των ανθρώπων να αποφασίζουν οι ίδιοι για τα θέματα που τους αφορούν και να διαμορφώνουν χώρους και δομές οργάνωσης που διαρρηγνύουν τη λογική του καπιταλισμού. Όσο για το αν το πρόταγμα της αυτονομίας είναι ουτοπικό, αν με αυτόν τον όρο εννοούμε ανεδαφικό, ανεφάρμοστο, θα απαντούσαμε πως όχι. Αρκετές φορές στην ιστορία ολόκληρες κοινωνίες έχουν κάνει πράξη την ικανότητά τους να ορίζουν οι ίδιες τους θεσμούς τους και τον τρόπο λειτουργίας τους και όχι κάποιος θεός, ηγεμόνας ή τάξη πολιτικών. Η περίπτωση των ζαπατίστας, στην Τσιάπας του Μεξικού, όπου εκατοντάδες χιλιάδες ιθαγενείς χτίζουν μέρα με τη μέρα τις δικές τους δομές διακυβέρνησης, εκπαίδευσης, υγείας και παραγωγής, αποτελεί το σημαντικότερο ίσως παράδειγμα οικοδόμησης της συλλογικής αυτονομίας στη σύγχρονη εποχή.

Η κολεκτίβα εργασίας «Το Παγκάκι» διαχειρίζεται όλο κι όλο ένα καφενείο. Τι σχέση λοιπόν έχουν αυτά τα μεγαλεπήβολα οράματα με ένα μικρό εγχείρημα σαν κι αυτό;

Αν αυτό που επιδιώκουμε είναι μια κοινωνία της οποίας τα μέλη καθορίζουν συλλογικά, με ισοτιμία και αυτόνομα τον τρόπο διαχείρισης των αναγκών τους, τότε το επόμενο βήμα είναι να δούμε αν κάτι από όλα όσα σκεφτόμαστε μπορεί να γίνει πράξη. Να περάσουμε από την άρνηση, την καταγγελία και τη στρατηγική της αναβολής της κοινωνικής αλλαγής για τη «μαγική στιγμή» μετά την επανάσταση, στη δημιουργία, εδώ και τώρα, μορφών συλλογικής οργάνωσης που διευρύνουν την αυτονομία μας από το κεφάλαιο και το κράτος σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Και, στην προκειμένη περίπτωση, σε ένα πεδίο τόσο σημαντικό για τη λειτουργία μιας κοινωνίας, αυτό της εργασίας. Να δοκιμάσουμε σήμερα τις μορφές που θα αντικαταστήσουν τις σχέσεις κυριαρχίας και εκμετάλλευσης στην εργασία.

Επιχειρήσαμε λοιπόν να δημιουργήσουμε έναν χώρο εργασίας στον οποίο οι εργαζόμενοι και οι εργαζόμενες είναι ισότιμα μέλη και στον οποίο απουσιάζουν τα βασικά χαρακτηριστικά της καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής: η ιεραρχία, η ιδιοποίηση -από έναν ή λίγους- των μέσων παραγωγής και του παραγόμενου από το σύνολο πλούτου, η υποταγή στη λογική του κέρδους.

Η ισοτιμία, η οριζοντιότητα και η μη συσσώρευση εξουσίας και πλουτισμού ήταν και είναι ένα δύσκολο στοίχημα. Υπάρχουν τρόποι, μορφές, μηχανισμοί και δομές οργάνωσης μέσα στον καπιταλισμό που να μας επιτρέπουν να μιλάμε για το εφικτό –και όχι μόνο το αναγκαίο– ενός τέτοιου στοιχήματος;

Από τη μικρή μας εμπειρία μπορούμε να απαντήσουμε καταφατικά: η συνέλευση ως βασικό κύτταρο της λειτουργίας μιας μικρής κοινότητας, η ισότιμη συμμετοχή όλων στη λήψη αποφάσεων, η υιοθέτηση της αρχής της κοινοκτημοσύνης στο ζήτημα της ιδιοκτησίας του εγχειρήματος, η εναλλαγή στα πόστα εργασιών, η αμοιβή με βάση τις ώρες εργασίας, η κοινωνικοποίηση του όποιου πλεονάσματος προκύπτει –μετά την πληρωμή των μεροκάματων και των εξόδων– με την οικονομική στήριξη εργατικών αγώνων και εγχειρημάτων αυτονομίας· η επιδίωξη του αμοιβαίου οφέλους τόσο των εργαζόμενων όσο και των ανθρώπων στους οποίους απευθύνονται οι υπηρεσίες τους, η κάλυψη -στο μέτρο του δυνατού- των αναγκών σε πρώτες ύλες από μικρούς παραγωγούς και δίκτυα αλληλέγγυου εμπορίου, η συμμετοχή σε προσπάθειες δικτύωσης ομάδων συλλογικής εργασίας με στόχο την αλληλοϋποστήριξη, την ανταλλαγή προβληματισμού και τη διάχυση του προτάγματός τους, είναι τρόποι και μορφές που αμφισβητούν έμπρακτα το καπιταλιστικό μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας και μας επιτρέπουν να πολεμάμε την παντοδυναμία της καπιταλιστικής αγοράς.

Ωστόσο, δεν υποστηρίζουμε ότι αρκεί να πολλαπλασιαστούν οι μικρές ρωγμές που εισφέρουν αυτά τα εγχειρήματα για να πετύχουμε την ανατροπή του καπιταλισμού. Ούτε έχουμε αυταπάτες ότι τα εγχειρήματα αυτονομίας μπορούν να υπερβούν απολύτως τα όρια που θέτει το κυρίαρχο μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας. Δρούμε σε καπιταλιστικές κοινωνίες και, κατά συνέπεια, η δράση μας χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις. Είμαστε αναγκασμένοι, για παράδειγμα, να συναλλασσόμαστε με το κράτος και θεσμούς του που ούτε στο ελάχιστο μας αντιπροσωπεύουν. Ή να χρησιμοποιούμε ένα σωρό προϊόντα και πρώτες ύλες που έχουν φτιαχτεί σε συνθήκες εκμετάλλευσης και ανασφάλειας.

Έχουμε όμως την ευθύνη –δρώντας μέσα στην κοινωνία-, να αναστοχαζόμαστε πάνω στην ιστορική εμπειρία μας και να στοχεύουμε στη συνεχή ριζοσπαστικοποίησή της. Μόνο έτσι μπορούμε να μετατοπίζουμε τα όρια που μας επιβάλλονται και να αναμετριόμαστε με τις αντιφάσεις χωρίς αυτές να αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία μας.

Ίσως προτάσεις σαν κι αυτή έχουν μερικό χαρακτήρα. Ίσως είναι σταγόνα στον ωκεανό της κοινωνικής αλλαγής που επιθυμούμε και για την οποία αγωνιζόμαστε. Όμως αμφισβητούμε τη μαξιμαλιστική λογική που στα άκρα της απαξιώνει το μερικό χάριν του γενικού και, εν τέλει, λειτουργεί ως δικαιολογία που αναβάλλει κάθε δημιουργική δράση για τη στιγμή της επανάστασης. Θέλουμε να ριζοσπαστικοποιήσουμε σήμερα τη στρατηγική της κοινωνικής αλλαγής. Αντιλαμβανόμαστε το εγχείρημά μας ως μέρος του αγώνα για την ανθρώπινη χειραφέτηση, ενός αγώνα που δεν θέλει να ξεχωρίσει το όραμα για την άλλη κοινωνία από τον τρόπο με τον οποίο αρθρώνουμε σήμερα τις μικρές μας αντιστάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, για μας, ο δρόμος της αυτοοργάνωσης και της αυτονομίας είναι σπαρμένος με περισσότερες ερωτήσεις από ό,τι απαντήσεις. Σκεφτόμαστε όμως πως αξίζει τον κόπο να τον βαδίσουμε, παράλληλα με τους διεκδικητικούς αγώνες με τους οποίους θέλουμε και αναπτύσσουμε σχέσεις όσμωσης και αλληλεπίδρασης. Νομίζουμε ότι έχει πολλά να προσφέρει στον αγώνα για την οικοδόμηση αυτόνομων κοινωνιών, κοινωνιών με αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη και ελευθερία. Στην οικοδόμηση του κόσμου που οραματιζόμαστε.