Από το Σάββατο 13/10 έως την Δευτέρα 15/10 στις 18.30 το Παγκάκι θα παραμείνει κλειστό, λόγο της συμμετοχής μας στο 1ο Coopenair festival, στη Θεσσαλονίκη.

Mε αφορμή το 1ο Coopenair festival θυμόμαστε την εισήγησή μας στην εκδήλωση που είχαμε οργανώσει με τίτλο "Αυτοδιαχείριση: η εμπειρία στην Αργεντινή και την Ελλάδα" στο κοντινό έτος του 2016. Στην εκδήλωση είχε συμμετάσχει ως εισηγητής ο  Αντρές Ρουτζέρι, κοινωνικός ανθρωπολόγος και συγγραφέας του βιβλίου "Ανακτημένες επιχειρήσεις στην Αργεντινή" όπου μπορείτε να το διαβάσετε και να το προμηθευτείτε από τη βιβλιοθήκη του Παγκακίου.

Ακολουθεί η εισήγηση:

 

Πριν 15 χρόνια, το 2001, στο φούντωμα της εξέγερσης και των μαζικών καταλήψεων εργοστασίων και επιχειρήσεων στην Αργεντινή, κάποιος έγραψε: «ένας ψίθυρος διατρέχει τον πλανήτη. Ένας ψίθυρος πως ένας άλλος τρόπος εργασίας είναι εφικτός: εργασία χωρίς αφεντικά. Τόσο δύσκολα τόσο απλά». Ήταν ένα ψίθυρος βέβαια.

Όταν έσβησε η επικοινωνιακή καταιγίδα, που αναδεικνύει συνήθως μόνο φλόγες και εκρήξεις, έμοιαζε να έσβησε και αυτός ο ψίθυρος. Στ’ αλήθεια ποιος από μας το 2006 ή το 2008 ή ακόμα και σήμερα έχει τις πληροφορίες εκείνες που θα του επέτρεπαν να ισχυριστεί πως η ανάκτηση και η αυτοδιαχείριση επιχειρήσεων και εργοστασίων δεν ήταν ένα στιγμιαίο πυροτέχνημα αλλά είναι ένα ορατό ρεύμα μέσα στην κοινωνία, και είναι μια πρόταση όχι απλώς εφικτή αλλά πραγματική και βιώσιμη?

Νομίζουμε κανείς μας. Το μόνο που είχε μείνει στην επικαιρότητα ήταν ένα δύο εμβληματικά παραδείγματα, όπως αυτό της Ζανόν, παραδείγματα που τα σεβόμασταν βέβαια αλλά πολλές φορές τα κατηγορούσαμε ως «νησίδες», ως εξαιρέσεις, λαμπρές μεν πλην όμως εξαιρέσεις….

Εμείς, ως Παγκάκι, ως κολεκτίβα εργασίας που επιχειρεί να υλοποιήσει την αυτοδιαχείριση σε ένα μικρό χώρο εργασίας, και ως συλλογικότητα που επαγγέλλεται την αυτονομία, επηρεαστήκαμε από εκείνο τον ψίθυρο, τότε, που ξεκινήσαμε, πριν 8 χρόνια. Σήμερα, μετά από 15 χρόνια εμπειρίας αυτοδιαχείρισης ανακτημένων επιχειρήσεων στην Αργεντινή θεωρούμε και ισχυριζόμαστε ότι ο ψίθυρος εκείνος είναι φωνή, φωνή δυνατή και σταθερή που αποδεικνύει ακριβώς αυτό: ότι ένα μοντέλο εργασίας χωρίς αφεντικά, χωρίς ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, χωρίς ιεραρχίες δεν είναι μόνο εφικτό αλλά υπαρκτό. Και, μέσα σε όλα τα προβλήματα, τις αντιφάσεις και τα όρια του, είναι και απολύτως βιώσιμο.

Νομίζουμε ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του εργατικού κινήματος μέσα στον καπιταλισμό που ένα σημαντικό -και ανόμοιο ως προς τα χαρακτηριστικά του- κομμάτι επιχειρήσεων υλοποιεί την αυτοδιαχείριση και καταφέρνει όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να αναπτυχθεί για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.

Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο πλέον (και όχι μόνο στην Αργεντινή) ότι ένα μέρος των εργαζομένων, των εργατών, δεν περιορίζεται στην διεκδίκηση για αυξήσεις στους μισθούς του και στην υπεράσπιση της δουλειάς του (ή της δουλείας του) αλλά ψάχνει -είτε από ανάγκη, είτε από πεποίθηση- να ξεπεράσει τους όρους υποταγής και εκμετάλλευσης που του έχουν επιβληθεί ως ο μοναδικός ορίζοντας της ζωής. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η ανάκτηση και η συλλογική διαχείριση επιχειρήσεων έχει μετατραπεί σε ένα ακόμα εργαλείο αγώνα και αντίστασης στα χέρια των εργατών, ένα εργαλείο που έχει και θα έχει τεράστια σημασία σε αυτήν τη περίοδο της οικονομικής κρίσης. Και ως φαινόμενο γίνεται ακόμα πιο σημαντικό γιατί θέτει έμπρακτα υπό αμφισβήτηση έναν από τους βασικούς -και ανέγγιχτους, στην πράξη- πυλώνες του καπιταλιστικού συστήματος: αυτόν της ατομικής ιδιοκτησίας.

Φυσικά και ο δρόμος που έχουν διανύσει και διανύουν οι ανακτημένες επιχειρήσεις δεν ήταν και δεν είναι ρόδινος και ευθύς. Όπως λένε και οι ίδιοι «ο δρόμος προς τη χειραφέτηση απαιτεί βαθιές επαναστατικές αλλαγές στην ίδια την κουλτούρα μας, την νοοτροπία και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε εμείς οι ίδιοι την εργασία. Αλλαγές που δεν χτίζονται σε δυο εβδομάδες».

Και αυτό το τελευταίο που οι ίδιοι θεωρούν το πιο δύσκολο και το πιο κομβικό κομμάτι του αγώνα τους είναι και το πιο πολύτιμο μάθημα που έχουν να μας παραδώσουν: να εκπαιδευτούμε σε έναν άλλο τρόπο εργασίας από αυτόν που μας έχει επιβληθεί. Να δοκιμάσουμε να βρούμε τους δικούς μας κανόνες που θα προεικονίζουν τους τρόπους εργασίας στην άλλη κοινωνία που επιθυμούμε. Να δημιουργήσουμε μια άλλη πολιτική κουλτούρα από τη σημερινή, και μια άλλη κουλτούρα εργασίας από τη σημερινή.

Να παιδευτούμε -και με τις δύο σημασίες της λέξης- για να αλλάξουμε.

Να μάθουμε για να αλλάξουμε. Και εμείς και η κοινωνία.

Αυτός είναι και ο λόγος που μας οδήγησε στη διοργάνωση αυτής της εκδήλωσης: να μάθουμε από την εμπειρία της Αργεντινής, να μεταδώσουμε αυτή την εμπειρία. Χωρίς θριαμβολογίες, χωρίς εξιδανικεύσεις αλλά και χωρίς τους αφορισμούς που συνοδεύουν, συχνά πυκνά, τον λόγο και την πράξη όταν βλέπουμε την κοινωνία μέσα από τις παρωπίδες των «ιδεολογικών καθαροτήτων».

Εμείς, ως Παγκάκι, δεν είμαστε απόληξη ενός εργατικού αγώνα μιας εν λειτουργία επιχείρησης. Δημιουργήσαμε μια κολεκτίβα εργασίας, από το μηδέν, με βάση την πολιτική επιθυμία αναζήτησης μιας εναλλακτικής στο ζήτημα της μισθωτής εργασίας. Ωστόσο η εμπειρία των ανακτημένων επιχειρήσεων της Αργεντινής μας επηρέασε ουσιαστικά. Κάτι παραπάνω από αυτό: μας ενέπνευσε και μας δίδαξε. Όπως, νομίζουμε, ενέπνευσε και δίδαξε πάρα πολλά και στην ΒΙΟΜΕ

Φυσικά, οι διαφορές ανάμεσα στην αργεντίνικη και την ελληνική ή και την ευρωπαϊκή πραγματικότητα είναι πολλές. Το ίδιο και οι διαφορές μιας συνεργατικής με ένα ανακτημένο εργοστάσιο. Ωστόσο όσοι συμμετέχουμε σε συνεργατικές νομίζουμε ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στην διαδικασία διαπαιδαγώγησής μας σε μια άλλη κουλτούρα εργασίας είναι κοινά.

Το να μάθεις, λόγου χάριν, να δουλεύεις χωρίς αφεντικά, να μάθεις να δουλεύεις συλλογικά, πολεμώντας ταυτόχρονα την βαθιά μπολιασμένη μέσα σου κουλτούρα της αναγκαιότητας των ιεραρχιών, πολεμώντας την κουλτούρα του ανταγωνισμού, την κουλτούρα της υποταγής στις αποφάσεις κάποιων που «ξέρουν καλύτερα από σένα», είναι πολύ πιο δύσκολο από το να δουλεύεις με αφεντικά.

Και γι’ αυτό θεωρούμε ότι το μοίρασμα της εμπειρίας, το να μοιραστούμε κάθε μικρό βήμα που έχουν κατακτήσει κάποιοι άλλοι πριν από εμάς είναι πολύτιμο.

Σε ευρωπαϊκό και μεσογειακό επίπεδο οι ανακτημένες επιχειρήσεις μετριούνται στα δάκτυλα. Η Ocifina Zero και η Rimaflow στην Ιταλία, η Fralibe στην Γαλλία, η ΒΙΟΜΕ στην Ελλάδα, ένα εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας στην Τουρκία. Ωστόσο υπάρχει ένα ολοένα και αυξανόμενο στη δυναμική του κίνημα αυτοδιαχειριζομένων συνεργατικών που έχει πολλά να διδαχτεί από την πολύχρονη εμπειρία της Λατινικής Αμερικής. Να μάθει από τους συντρόφους λατινοαμερικάνους που έχουν διανύσει ήδη ένα δρόμο δύσκολο.

Για μας η αυτοδιαχείριση είναι ένα όραμα για το μέλλον μιας χειραφετημένης κοινωνίας. Και είναι ταυτόχρονα ένας δρόμος αγώνα εδώ και τώρα.

Πολύπλοκος και αργός αλλά όσοι και όσες επιμένουμε να ονειρευόμαστε ένα άλλο κόσμο πρέπει να τον πιστέψουμε με πάθος. Και να τον χτίσουμε με την σκέψη μας, με την πράξη μας και με το ίδιο μας το σώμα.